Rola ryb w żywieniu człowiekah

Od wieków ryby są jednym z głównych składników pożywienia i obecnie dostarczają znaczną ilość białka spośród białek spożywanych przez człowieka. Mieszkańcy Japonii, Norwegii, Hiszpanii spożywają największe ilości ryb. W Polsce pomimo wzrostu świadomość społeczeństwa odnośnie pozytywnego wpływu spożywania ryb oraz produktów rybnych na nasz organizm wciąż odnotowuje się spadek ich spożywania. W USA oraz w wielu krajach europejskich propagowane są broszury informacyjne skierowane szczególnie do kobiet w ciąży, karmiących, dotyczące znaczenia zdrowotnego spożycia ryb i produktów rybnych. Mają one na celu zwiększenie spożywania ryb i ich przetworów poprzez poprawę świadomości społeczeństwa.

Ryby są bogatym źródłem pełnowartościowego białka, składników mineralnych, witamin. Jednak najważniejszym składnikiem ryb są kwasy omega-3 należące do tak zwanych Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT) czyli takich, których organizm człowieka sam z nie może zsyntezować i muszą być dostarczone z dietą. Kwasy omega 3 to kwas alfa-linolenowego (C18:3) z którego w organizmie człowieka powstają → kwas eikozapentaenowy (EPA, C20:4) → dokozapentaenowy, (C22:5) → dokozaheksaenowy (DHA, C22:6)

Z tych kwasów w organizmie syntezowane są liczne eikozanoidy (hormony tkankowe): prostaglandyny, tromboksany oraz leukotrieny. Eikozanoidy powstałe z kwasów omega 3 to związki występujące w komórkach w bardzo niedużych ilościach, jednak o bardzo ważnej funkcji dla organizmu. Mają bowiem charakter przekaźników informacji, działając:

• przeciwzakrzepowo,
• przeciwzapalnie, ograniczając nadmierną kurczliwość naczyń krwionośnych oraz kancerogenezę
• wspomagają system immunologiczny
• regulują aktywność hormonów i neuromediatorów
• regulują ekspresję genów

Obecnie prowadzonych jest ponad 2000 badań naukowych nad wpływem omega-3 na ludzki organizm. Wykazują one jednoznacznie, że brak odpowiedniej ilości kwasów tłuszczowych omega-3 w organizmie wiąże się m.in. z następującymi schorzeniami: emocjonalnymi, hormonalnymi, metabolicznymi, układu odpornościowego, umysłowymi, układu krążenia, dermatologicznymi, układu nerwowego, gastrycznymi i nowotworami.

Te ostatnie potwierdzono w badaniach epidemiologicznych. Eskimosi zamieszkujący Grenlandię i Alaskę, mimo spożywania diety wysokotłuszczowej (głównie tłuszcze rybie bogate w WNKT omega-3) nie chorują na nowotwory. Natomiast zwiększona konsumpcja tłuszczu przez Japończyków stosujących bogatą w WNKT omega-6 „dietę zachodnią” skutkuje wzrostem zachorowalności na nowotwory piersi, prostaty i okrężnicy. Ryby są Ÿródłem głównie kwasu linolenowego. W badaniach na zwierzętach i w hodowlach tkankowych udowodniono, że eikozanoidy powstające z tego kwasu hamują rozwój komórek nowotworowych.

Dodatkowo dla kobiety w ciąży bardzo ważne jest dostarczanie organizmowi odpowiednich ilości kwasów Omega 3, gdyż zapotrzebowanie na nie w związku z rozwijającym się płodem jest znacznie podwyższone. Stwierdzono, ze dzieci kobiet, które uzupełniały swoją dietę w ciąży kwasami Omega 3 wykazują wyższy poziom inteligencji od innych swych rówieśników aż o 19 %, niższy poziom agresji, mniejsze trudności z zasypianiem, obniżenie poziomu frustracji oraz gniewu. Ostatnie doniesienia naukowe wskazują na ujemną korelację pomiedzy występowaniem zespołu ADHD (z języka angielskiego. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) a stężeniem kwasów DHA i EPA we krwi dzieci oraz w diecie kobiet ciężarnych i karmiących, aczkolwiek ta hipoteza nie jest jednoznaczna i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach naukowych.

Przypuszcza się, że jedną z przyczyn depresji poporodowej jest drastyczny spadek poziomu kwasów Omega 3 w organizmie, w związku z przekazywaniem ich do płodu (z Omega 3 m.in. produkowane są hormony szczęścia - serotonina i dopamina). Badania naukowe pokazują, że kwasy EPA i DHA, są konieczne między innymi do prawidłowego rozwoju mózgu i całego układu nerwowego rozwijającego się niemowlęcia. Oczywiście poziom tych kwasów w mleku kobiecym zależy od spożywanych przez nią pokarmów. Największe ilości kwasów Omega 3 zawierają tłuste ryby (np. makrela, łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź) oraz tzw. owoce morza czyli liczne morskie skorupiaki. Najzdrowsze sposoby przyrządzania potraw z ryb to gotowanie, gotowanie na parze, duszenia bez tłuszczu oraz pieczenia w folii i grillowanie.